Waarom stijgen de aanmeldingen voor genderzorg?

Wat je vaak hoort

Transgender Netwerk schreef in 2023: "De toename in zorgvraag van jongeren valt het meest waarschijnlijk te verklaren vanuit het wegvallen van barrières door afgenomen stigma en betere toegang tot zorg." (bron) Anderen wijzen juist op vrienden en sociale media. Beide verklaringen worden vaak stelliger gebracht dan de bronnen toelaten.

Wat we weten

De stijging is groot. Het aantal aanmeldingen van kinderen en jongeren bij ggz-aanbieders en UMC's is tussen 2020 en 2022 meer dan verdubbeld, van 1.179 naar 2.772 (bron). Het aantal wachtenden op een intake steeg tussen oktober 2019 en juli 2022 van 2.820 naar 8.630. Daarbij hoort een kanttekening: één persoon staat gemiddeld bij 1,53 zorgaanbieders ingeschreven, en niet iedereen op de wachtlijst heeft uiteindelijk echt een zorgvraag (bron).

Ook de groep is veranderd. De Amsterdamse kliniek stelde zelf vast dat de verhouding verschoof richting geboren meisjes en dat de leeftijd bij aanmelding is gestegen (bron). In Toronto en Amsterdam waren geboren meisjes tussen 2006 en 2013 in de meerderheid; in de jaren daarvoor geboren jongens. Bij 6.592 Canadese jongeren die om andere redenen werden verwezen, was zo'n verschuiving er niet (bron). De Gezondheidsraad vat samen dat jongeren die zich nu aanmelden vaker ouder zijn, pas later genderdysforie ervaren, vaker een non-binaire identiteit hebben en vaker bijkomende problemen zoals autisme of ADHD (bron).

Wat we niet weten

Het Radboud-rapport dat ZonMw en het ministerie van VWS lieten maken, begint met deze zin: "Goed inzicht in het waarom van de toename ontbreekt." (bron) Over meer zichtbaarheid schrijven de onderzoekers: "Het kan ook zijn dat simpelweg meer trans personen hun trans identiteit durven uiten door de toenemende herkenning en acceptatie." Dat is een mogelijkheid, geen vaststelling. Daarnaast noemen zij "de fuik van de specialistische zorg": de reguliere zorg is onvoldoende ingericht, zodat vragen bij de specialist belanden (bron).

Over de veranderde groep schrijft de Gezondheidsraad: "Onderzoek naar de oorzaken van deze veranderende demografie en de gevolgen daarvan op de (met name psychosociale) uitkomsten van hormoonbehandelingen is momenteel (nog) niet voorhanden." (bron)

Het sterkste argument van de andere kant

Arnoldussen en collega's bekeken 1.072 Amsterdamse jongeren die tussen 2000 en 2016 werden verwezen. Het aandeel met de diagnose genderdysforie bleef gelijk en ook het aandeel dat met behandeling begon veranderde niet. Volgens de auteurs wijst dat erop dat hulp zoeken vooral gewoner is geworden (bron). Dat is een serieus argument voor de acceptatie-verklaring, al lopen de gegevens tot 2016 en komen ze uit één kliniek.

Aan de andere kant schrijft de Cass Review (vertaald) dat de snelheid van de stijging veel groter is dan je zou verwachten bij het normaal toenemen van acceptatie van een minderheid, en dat acceptatie de omslag van geboren jongens naar geboren meisjes niet goed verklaart (bron).

Het eerlijke antwoord

De stijging is echt, de groep is anders en de oorzaak is niet vastgesteld. Dat is van belang, omdat het onderzoek waarop de behandeling steunt bij een andere groep is gedaan. Zie Is het Dutch Protocol bewezen veilig en effectief?

Verder lezen

• De bewering zelf is uitgebreid getoetst op genderkritisch.nl: Komt de stijging van de aanmeldingen door minder stigma?

Bronnen

• Gezondheidsraad (2026). Transgenderzorg voor jongeren, advies nr. 2026/12
• Radboud Universiteit (2023). Mijn gender, wiens zorg?
• Van der Loos e.a. (2023). Children and adolescents in the Amsterdam Cohort of Gender Dysphoria, The Journal of Sexual Medicine
• Aitken e.a. (2015). Evidence for an altered sex ratio in clinic-referred adolescents with gender dysphoria
• Arnoldussen e.a. (2020). Re-evaluation of the Dutch approach, European Child & Adolescent Psychiatry
• Cass, H. (2024). Independent review of gender identity services for children and young people: Final report
• Transgender Netwerk (2023). Brandbrief over de Zembla-uitzending over transgenderzorg