Is het Dutch Protocol bewezen veilig en effectief?

Wat je vaak hoort

Transgender Netwerk schreef in 2023 over hormonen en operaties dat bekend is "dat deze het mentaal welzijn duidelijk verbeteren, doordat het de genderdysforie evident vermindert" (bron). Ook werd zij de internationale standaard voor deze behandeling, schrijft socioloog Michael Biggs (bron). Dat zegt iets over de invloed van de aanpak, nog niet over de sterkte van het bewijs.

Wat we weten

De studie van De Vries en collega's uit 2011 volgde de eerste 70 jongeren die tussen 2000 en 2008 remmers kregen, gemeten voor de start en vlak voor de hormonen. Gedrags- en emotionele problemen en depressieve klachten namen af en het algemeen functioneren verbeterde. Angst en boosheid veranderden niet. Ook genderdysforie en lichaamstevredenheid veranderden niet. Alle jongeren gingen door naar hormonen (bron).

De studie uit 2014 mat 55 van hen opnieuw, minstens een jaar na de operatie, op gemiddeld 20,7 jaar. De genderdysforie was afgenomen, het psychisch functioneren verbeterd en het welbevinden vergelijkbaar met of beter dan dat van leeftijdsgenoten (bron).

De Cass Review wijst op twee dingen: de studie uit 2011 had geen vergelijkingsgroep, en de Britse studie van Carmichael herhaalde de verbetering in mentale gezondheid niet (bron). In die Britse studie veranderde de psychische gezondheid in de eerste jaren niet (bron).

De kritiek

Biggs schrijft dat de uitkomsten kort na de operatie positief leken, "behalve voor de ene patiënt die overleed", maar berustten op weinig waarnemingen en op onderling niet vergelijkbare metingen van genderdysforie (vertaald) (bron). Abbruzzese, Levine en Mason noemen drie vertekeningen: de selectie, het omwisselen van de vragenlijst en de gelijktijdige psychotherapie, waardoor het effect van hormonen en operaties niet apart vast te stellen is (bron).

Die critici hebben eigen grenzen. Zij deden geen nieuw patiëntenonderzoek, maar analyseerden bestaande publicaties. En zwak bewijs voor een effect is iets anders dan bewijs dat er geen effect is.

Het sterkste argument van de andere kant

De Gezondheidsraad oordeelde op 30 juni 2026 dat de Nederlandse zorg wordt gekenmerkt door "een zorgvuldig ingericht proces", met een uitgebreide verkennende fase en multidisciplinaire teams. De behandelingen hebben fysiek de beoogde effecten en er zijn aanwijzingen voor enige verbetering in mentale uitkomsten. De raad ziet geen reden om te adviseren de zorg anders in te richten (bron). Ook wijst de raad erop dat de nieuwe zorg in Engeland nu veel meer op de Nederlandse aanpak lijkt (bron).

Wat we niet weten

De oorspronkelijke studies gingen over een andere groep dan de jongeren van nu. Die zijn vaker ouder, vaker geboren meisje, vaker non-binair en hebben vaker bijkomende problemen. De raad vraagt daarom om studies met een populatie die "representatief is voor de huidige groep" (bron). De bewijskracht noemt de raad laag tot zeer laag.

Het eerlijke antwoord

Zorgvuldig ingericht is iets anders dan bewezen effectief. De raad noemt het proces zorgvuldig en het bewijs zwak, en allebei horen erbij. Lees ook Hoe sterk is het bewijs voor genderzorg bij jongeren?

Verder lezen

• De bewering zelf is uitgebreid getoetst op genderkritisch.nl: Is de Nederlandse aanpak bewezen veilig en effectief?

Bronnen

• Biggs (2023). The Dutch Protocol for Juvenile Transsexuals: Origins and Evidence, Journal of Sex & Marital Therapy
• De Vries e.a. (2011). Puberty suppression in adolescents with gender identity disorder, The Journal of Sexual Medicine
• De Vries e.a. (2014). Young adult psychological outcome after puberty suppression and gender reassignment, Pediatrics
• Cass, H. (2024). Independent review of gender identity services for children and young people: Final report
• Carmichael e.a. (2021). Short-term outcomes of pubertal suppression in the UK, PLOS ONE
• Abbruzzese, Levine en Mason (2023). The Myth of "Reliable Research" in Pediatric Gender Medicine, Journal of Sex & Marital Therapy
• Gezondheidsraad (2026). Transgenderzorg voor jongeren, advies nr. 2026/12
• Transgender Netwerk (2023). Brandbrief over de Zembla-uitzending over transgenderzorg