Hoe sterk is het bewijs voor genderzorg bij jongeren?

Wat je vaak hoort

Transvisie schreef in een persbericht: "Het argument dat er geen wetenschappelijke onderbouwing is voor deze behandeling is pertinent onjuist." (bron) Aan de andere kant van het debat klinkt soms dat er helemaal geen onderzoek is. Beide stellingen gaan voorbij aan de vraag wat dat onderzoek kan dragen.

Wat we weten

Verschillende onderzoeksgroepen hebben het bewijs systematisch beoordeeld:

• Het Britse NICE beoordeelde in 2020 negen studies naar puberteitsremmers en tien naar hormonen, en gaf alle resultaten de beoordeling zeer lage zekerheid (bron).
• De Zweedse review van Ludvigsson en collega's vond 24 relevante studies en geen enkel gerandomiseerd onderzoek. Het bewijs was onvoldoende om de effecten te beoordelen (bron).
• De Universiteit van York beoordeelde 50 studies naar remmers: één van hoge, 25 van matige en 24 van lage kwaliteit. Over het effect op genderdysforie, mentale gezondheid en cognitieve ontwikkeling zijn volgens de auteurs geen conclusies te trekken (bron).
• Over hormonen concludeert dezelfde groep dat bewijs van matige kwaliteit erop wijst dat de mentale gezondheid tijdens de behandeling kan verbeteren, maar dat degelijk onderzoek nog nodig is (bron).
• Een review uit 2025 vond zeer lage zekerheid voor de effecten van remmers op genderdysforie, functioneren, depressie en botdichtheid (bron).

De Gezondheidsraad kwam op 30 juni 2026 tot dezelfde typering. De systematische reviews "zijn het erover eens dat de bewijskracht voor de gevonden effecten laag tot zeer laag is". Het onderzoek bestaat alleen uit observationele studies, de meeste zonder goede controlegroep (bron).

Wat we niet weten

Effecten op cognitie en vruchtbaarheid zijn volgens de raad onvoldoende onderzocht en gegevens over de lange termijn ontbreken (bron). Bovendien is de groep veranderd: jongeren die zich nu aanmelden zijn vaker ouder en vaker geboren meisje, en hebben vaker bijkomende problemen. Onderzoek naar wat dat betekent voor de uitkomsten is "momenteel (nog) niet voorhanden" (bron). Zie ook Waarom stijgen de aanmeldingen?

Het sterkste argument van de andere kant

Dat komt van de Gezondheidsraad zelf. Lage bewijskracht wil volgens de raad "niet zeggen dat de beschikbare wetenschappelijke literatuur geen waarde heeft". Gerandomiseerd onderzoek is bij kinderen moeilijk en blinderen kan hier niet. De behandelingen doen fysiek wat ze moeten doen, er zijn aanwijzingen voor enige verbetering in mentale uitkomsten, en de onduidelijkheden vormen voor de raad geen aanleiding om te adviseren de zorg anders in te richten (bron). In Engeland en Zweden trekken ze uit hetzelfde bewijs een andere conclusie: daar zijn deze middelen voor jongeren nog slechts in onderzoeksverband beschikbaar (bron).

Ook schrijft de raad: "Een gebrek aan bewijs mag uiteraard geen vrijbrief zijn om compleet onbewezen behandelingen aan te bevelen." (bron) Daarom vraagt de raad om een zorgvuldige afweging met jongere en ouders.

Het eerlijke antwoord

Er is veel onderzoek, maar het levert weinig zekerheid op. Wie zegt dat het bewezen is, zegt te veel. Wie zegt dat de behandeling niet werkt of schaadt, zegt ook te veel. Het meningsverschil tussen landen gaat niet over de cijfers, maar over wat je doet als je het niet zeker weet. Over het oudste Nederlandse onderzoek lees je meer in Is het Dutch Protocol bewezen veilig en effectief?

Verder lezen

• De bewering zelf is uitgebreid getoetst op genderkritisch.nl: Is genderzorg voor jongeren wetenschappelijk goed onderbouwd?

Bronnen

• NICE (2020). Evidence review: GnRH analogues for children and adolescents with gender dysphoria
• Ludvigsson e.a. (2023). A systematic review of hormone treatment for children with gender dysphoria, Acta Paediatrica
• Taylor e.a. (2024). Interventions to suppress puberty in adolescents experiencing gender dysphoria or incongruence, Archives of Disease in Childhood
• Taylor e.a. (2024). Masculinising and feminising hormone interventions for adolescents, Archives of Disease in Childhood
• Miroshnychenko e.a. (2025). Puberty blockers for gender dysphoria in youth, Archives of Disease in Childhood
• Gezondheidsraad (2026). Transgenderzorg voor jongeren, advies nr. 2026/12
• Transvisie. Ongefundeerde kritiek op zorg voor transgender jongeren